12.8.20

Famantarana ny zotra nalehan'ny razamben'ny Malagasy?

 Somary nahataitra ahy ny momba ity fokon'olona antsoina hoe Bajuni efa hanjavona amin'iny manamorona an'i Afrika Atsinanana iny. Vao henoko ny anarany sy ny fombany dia ny Vezo eto amintsika avy hatrany no ao an-tsaiko. Taranaka mpiandriaka tahaka ny Vezo manko ry zareo ary tia sy mankamamy ny ranomasina tahaka ny Vezo.

Ny vezo izay mitovy fomba sy kolontsaina amin'ny vondron'olona any Indonezia antsoina hoe bajau izay tantarain'i Otto Christian Dahl amin'ilay boky mitondra ny lohateny hoe "From Kalimantan to Madagascar".

Amin'ny faritra Somalia dia naripaky ny Somali ireto taranaka mpanjono ireto, natao ankeriny ny vehivavy sy ny zazavavy, novonoina sy notsatohana antsy ny lehilahy sy ny zazalahy. Monina amin'ny nosy hatrany ireto Banjuni ireto fa ny Somali an-tanety mandrakariva. Tamin'ny fikorontanana politika taona 1991 no naka ny tany sy ny toeran'ireto Banjuni ireto ny Somali. Talohan'izany anefa ireo samy olon-ko azy.Izay sisa tavela fantatra, efa noterena hanambady Somali ny vehivavy ao aminy.

Miely manamorona ny ranomasina manomboka eo Kismayuu ny fonenan-dry zareo ka tonga hatrany amin'ny Nosy Patta (Pate). Malaza amin'ny fanamboarana sambo na lakana nozairina ry zareo. Io koa no nanaitra ahy satria mitovy tamin'ny sary sambo voasokitra tany Java (indonezia) izany. Hatreo ihany ny fitoviana hitako.

Loharano iray ao amin'ny wikipedia no nilaza angano fa vondron'olona tonga an-dranomasina nantsoina hoe Wadiba avy any Maldives tamin'ny vanim-potoana tsy fantatra no nitondra ilay karazan-dakana na sambo (Mtepe) voalohany ka nalain'ny mponina afrikana rehetra manamorona ny ranomasina tahaka avy eo. Dia misy anarana Wadiba manakaiky ny vazimba koa eto.

Mety ho sombim-pamantarana amin'izay lala-nodiavin'ny razambentsika ve ny famantarana izay torohay kely dia kely izay?

7.8.20

Ankatso nitoeran'ny Tahiamanangoana talohan'Ambohipeno

 Ankatso: Tsara aro sy mahatazan-davitra ary sarotra idirana. Vohitra hodidinina heniheny. Azo lazaina fa nosafidianan'ny vazimba voalohany manokana ity toerana ity satria avo toerana hodidinina heniheny sy ankona (marécages) manana hantsana voajanahary. Feno voay ihany koa ny ankona araka ny fitantarana.

Ny fiotazana sy ny fihazana no tena nataon'ny vazimba tonga teto anivontany tamin'ny voalohany, ka kinga dia kinga ry zareo tamin'ny fanjonoana.

Raha nisy ny fifanafihana maro dia maro nitranga dia tsy mba resy mihitsy na dia indray mandeha aza ny tao Ankatso noho ny bikan'ny toerana tsy ahafahana manafika azy tsotra izao. Sarotra sy manasatra ny miakatra any Antampon'Ankatso.

Misy andalana ao amin'ny Tantaran'ny Andriana pejy 18 milaza fa raha nanafika ny vazimba ny mpanjaka Andriamanelo, dia resiny avokoa ny toerana manodidina,  fa: "Ary Andrianankatso tsy mba vazimba resin'Andriamanelo", efa nilevina tao Ankatso i Andrianankatso tamin'Andriamanelo nahita ny vy natao lefona manidina (hanafihana ny vazimba). Izany hoe talohan'ny nampiasan'Andriamanelo ny vy manidina no nialan'ny mponina tao rehefa niamboho ny mpanjakany.

Ao amin'ny boky toha-pikarohana nosoratan'i Adrien MILLE, hahazoana ny mari-pahaizana "Doctorat de 3ème Cycle: Contribution à l'étude des villages fortifiés de l'Imerina ancien (Madagascar), Clérmont -1970. pejy 17-18 no itantarany ireo notondroina ho vazimba miavaka ka notondroiny ny:

__ Antehiroka nonina teny Analamasina-Analamanga sy Ambohimanarina-Ambohitriniarivo,

__ Manendy izay nonina voalohany teo Ankotrokotroka izay lasa Ambohidrabiby rehefa azon-dRabiby ny toerana ka nifindra tany Anativolo sy Anosivola kosa ireo nonina tao taloha

__ Tahiamanangoana izay voatondron'ny lovantsofina ho Vazimba ihany koa, ireo no nonina tao Ankatso, ka rehefa niamboho Andrianankatso dia niala tao ny mponina tao Ankatso ka nifindra nankany Ambohipeno, niara-dia tamin'Andriandranando.

Tsy navahany ny Zafimbazaka manana an'i Dilambato ho renivohitra nefa dia nasongadin'ny boky Tantaran'ny Andriana dieny any ampanombohana milaza ny maha-vazimba azy ireo.

Ny anton'ity fampahatsiahivana farany ity, tsy dia hoe Zafimbazaha ny mpanoratra dia te-hanatsidika izany kely fa misy izao hevitra manaraka izao. Betsaka amin'ny zafimbazaha no fotsy, ny raibeko manga fa ny zanany fotsy avokoa. Izany hoe rehefa vazimba dia tsy tokony heverina ho olona mainty na manga avy hatrany araka ny fihevitra mahazatra fa dia misy tokoa ny fotsy na mazava endrika. Fanitsiana fihevitra diso sy fanesorana ny fanaovana safobemantsina izany soratro izany.

5.8.20

Ny finoan'ny vazimba hitan'i Robert Drury teto Madagasikara

Mariho mazava tsara fa dia io vazimba (Virzimbers) io mihitsy no nosoratany tao amin'ny diariny. Hevero ho karazana fandraisana naoty amin'izay novinaky nozaraina aminareo fotsiny ity lahatsoratra etoana ity.

Tsy misy itovizany amin'ny fivavahana Islam ny fivavahan'ireto olona ireto ankoatra ny famorana. Ny fihinanany henakisoa fotsiny dia efa mampifanohitra tanteraka ny fivavahan'ireto amin'ny Islam.

Raha resaka jiosy indray no ampitahana amin-dry zareo dia ny jiosy aza no naka tahaka an'ireo olona ireto fa tsy ireto olona ireto no naka tahaka jiosy, efa taloha ela noho ny an'ny jiosy ny fivavahan'ireto olona ireto.

Voalohany amin'izany, matoky ny nofy ry zareo ary mamantatra ny hevitr'izany nefa nampitandremana tamin'ny mpanaradia an'i Mosesy izany toe-javatra izany.

Faharoa, manàratra (manasola) tanteraka ny lohany ry zareo rehefa misaona, nefa tsy azon'ny taranak'Isiraely velively ny manao izany.

Fahatelo, ny an'i Mosesy ny lahy ihany no atao sorona nefa ny an'ireto olona ireto ny vavy aza no ataony sorona kokoa. Rehefa manao sorona ry zareo dia tsy misy fombafomba lava arahana izany. Tsy mampiasa emboka amin'ny fivavahana ry zareo fa rehefa handevina ihany no mandoro ditinkazo hiadiana amin'ny fofom-paty.

Fahaefatra ny fampiasana ody (owley no nanoratan'i Drury azy=oly na ody hoy ny ofisialy) izay nampitahana tamin'ny Efôda sy Terafima ampiasain'ny Levita fa ny an'ireto olona ireto kosa nampiasaina izany hiantsoany ny razambeny. Nanontany tena ny mpanoratra fa sao dia fanatsarana ny fiambozonana ody ny fiambozonan'ny mpisoronabe ny Orima sy Tomima.

Efa niresaka vazimba, ngita loha. Andrianahary ny anaran'Andriamaniny ary mahatsiaro ny nahatongavan'ny razambeny teto amin'ny nosy tamin'ny alalan'ny sambo maromaro (Kunlun ve hoy aho?)

Ny fihevitry ny lehibe momba Ilay nahary izao tontolo izao dia tsy misy fantany afa-tsy izay mifandraika amin'ny rariny, ny fahendrena ary ny fahatsaram-panahy. Novitainy tsara ny zava-drehetra ary tsy mila fanitsiana na fanatsarana intsony.

Mandeha ho azy ny dina sy ny fifanarahana rehefa mihoatra ny 40 ny isan'ny fianakaviana ho fanasaziana na fandroahana izay mangala-badin'olona, mpamono olona,  mpangalatra. Ampianarina dieny mbola kely ihany koa ny fanajan'ny ankizy ny ray aman-dreny. Ary mafy dia mafy ny lalàna iadiana amin'ny fanozonana ray aman-dreny.

Manara-bolana ny fanisanandron-dry zareo ka ny fenomanana no manasaka ny volana, fanatsarana kely dia kely monja izany herinandro izany. Tsy andro raikitra ny andro fitsaharana fa araka izay tian'ny tompony amin'ny andevony. 

Mpivavaka tokoa ry zareo ireo, fa isaka ny misy toe-javatra dia mitodika amin'Andrianahary hatrany, rehefa mitady vonjy na fanampiana, ary maneho fankasitrahana ihany koa, tsy manana tempoly na tabernakely na toeram-pivavahana hafa ry zareo, tsy manana andro fety manokana raikitra na pretra manao izany manokana misolo azy ireo.

Marina fa misy ny mpimasy na mpaminany mitarika amin'ny fanaovana ody amin'ny fakan-javatra na hazo manokana na zavatra hafa manana hery manokana mety amin'ny fanahy araka ny filazan-dry zareo. 


Ireo izay tsy simban'ny Eoropeana na Miozolomana dia ahitana olona tsy manantsiny, manaja maoraly ary maneho ny mahaolombelona.

Andrianampoinimerina sy ny Tahiamanangoana (fizarana voalohany)

Amin'ny ankapobeny, entina hanasohasoana an'Andrianampoinimerina ny boky Tantaran'ny Andriana, na andeha ahitsy kokoa hoe, nanao izay hanasoasoa an'Andrianamponimerina ny fitantarana nataon'izay nitantara tamin'ny mompera Callet. Ny nanangona no nataon'ny mopera Callet fa ny fandrafetana ny boky mbola tsy tena vita. Raha vakiana amin'ny lôjikan'ny Tantaran'ny Andriana nangonin'ny mompera Callet, pejy 525, dia nitodi-doha tany Vakinisisaony ny fanafihan'Avaradrano rehefa nahafaka fanintelony an'Antananarivo ry zareo sy nahavita tsara ny fandaminana ny fizarana ny tanàna ho an'Avaradrano mpandresy sy mpambabo.

Avy amin'ny tantara nanafahana an'Antananarivo no nahitana fa nesorin'Andrianampoinimerina tsy honina ao an-tanàna intsony ireo olona tsy nanaiky moramora ny hanoa azy. Nosoloiny voanjo avy any Avaradrano ireo olona noroahana ireo. Ny tao Antananarivo moa dia nasaina nitondra hatramin'ny razany nivoaka ny tanàna ny olona tao. 

Hankany Alasora hampanaiky azy ho eo ambany fahefan'Andrianampoinimerina i Avaradrano. Ambohipeno no dingana voalohany. Nandefa ny antso ary Andrianamponimerina: "Tany mandry ity? Fa manao ahoana ianareo?. Namaly ny Tahiamanangoana hoe: "Samy Andriana!" Dia namaly indray Andrianampoinimerina: "Fa hanao ahoana ianareo miteny samy andriana?". Valin'izany, nitifitra ny Tahiamanangoana ka voa teo amin'ny lohalika Andrianamponimerina.

Somary ahitana karazana fitongilanana ny fomba fitantara etoana, raha vakiana tsotra amin'izao. Aseho tsara hoe tahaka ny olona sariaka sy malemy fanahy ny Mpanjaka miteny amin'Ambohipeno nefa hita izao fa mikasa hanafika ny tanàna ary amin'ny fiteny feno avonavona kosa no namalian'ny Tahiamanangoana azy. Satria moa ny mpandresy no mitantara dia izay tiany io, rehefa tsy miteny ny resy na tsy mahateny.

Raha somary atao araka ny fahazoana azy amin'izao fotoana anoratana izao ny resaka etsy ambony dia toa izao manaraka izao:

Niantso Andrianampoinimerina "Milamina ve ianareo? Manoa sy manaiky ahy (ho mpanjaka) ve ianareo?". Namaly ny Tahiamanangoana hoe "Mitovy isika fa tsy misy ambony sy ambany, samy andriana, samy masi-mandidy amin'ny taniny, dia samy milamina". Dia namaly indray Andrianampoinimerina: " Hainareo ve ny hiafaranareo no mahasahy miteny hoe samy andriana? Dia hihevitra tokoa ve ianareo fa hilamina fotsiny amin'izao?. Tonga dia nisy tifi-basy nahavoa ny lohalik'Andrianampoinimerina.

Karazana fahasahiana mihitsy izany, manimbazimba ny maha-andriamanitra ambonin'ny tany ny mpanjaka, manosihosy ny maha-mpanelanelana ny mpanjaka amin'ny razana. Matoa anefa naharatra mpanjaka toy izany dia karazany manana hery tsy hay tohaina ihany koa nefa tsy tian'ny mpanjaka raha hita hoe mety ho maty an'ady ny mpanjaka koa dia aleo aloha tohizana ny dia. 

"Tsy ho avelako ity tanàna Ambohipeno ity raha tsy azoko, satria nahalatsa-drà ahy, fa andao aloha ho any Alasora fa Alasora no tanjon'ny diantsika. Fa ity lalovana ihany." Izay sisa no notenenin' Andrianampoinimerina. Mbola mitohy ny tantara mazava loatra.


30.7.20

Ny nonenan'ny razambe voalohany teto Madagasikara (fizarana voalohany)

(Namboarina avy amin'ny lahatsoratra iray teny anglisy nivoaka tamin'ny 21 marsa 2012)

Ny nahatongavan'ny olombelona teto Madagasikara no iray amin'izay tsy mahazatra indrindra, na sarotra takatra indrindra, tamin'ny vanim-potoana talohan'ny tantara voampita (prehistory). Iray amin'ny baingan-tany tongan'ny olombelona farany indrindra i Madagasikara na dia akaiky atsinanan'i Afrika aza. Raha voaporofon'ny fototarazo (genetics) sy ny fiteny ary ny kolontsaina fa samy tonga teto ny Afrikana sy ny Indoneziana, dia bitika dia bitika kosa no fantatra amin'izany fahatongavan'ny olona teto izany.

Fomba fanombanana siantifika iray [avy amin'ny fijerena fototarazo] no mametraka fa vehivavy miisa telopolo (30) tany ho any (raha be indrindra), Indoneziana ny ankamaroany (~93%) no nandrafitra voalohany ny mponina teto Madagasikara 1170 taona lasa teo ho eo izay [izany hoe tamin'ny taona 842 AD tany ho any].

Noho ny tsy fisian'ny fandraketana an-tsoratra, dia amin'ny alalan'ny porofo ankolaka no niezahana nandrafetana indray ny tantaran'i Madagasikara.
Na dia voafariparitra anaty lahatahiry amin'ny antsipirihany aza manko ireo faritra hafa eto amin'ny Ranomasimbe Indiana hatramin'ny vanimpotoana Romana. Dia tsy nisy nanonona mihitsy kosa i Madagasikara sy ny mponina ao aminy raha tsy ilay Jeografy Arabo al-Idrīsī tamin'ny taona 1165 AD.

Miainga avy amin'ny fitenim-paritra Aostrôneziana ao Indonezia avokoa ny fitenin'ny malagasy rehetra amin'izao fotoana izao. Matetika dia tondroina ho ilay pretra zezoita Luis Mariano no nanamarika izany tamin'ny taona 1614, nefa efa nomarihan'i  al-Idrīs tamin'ny taonjato faha-12 ihany izany. Manana loharano avy amin'ny Ma'anyan, fiteny manavatsava ny reniranon'i Barito any atsimo atsinanan'i Kalimantan (Bornéo) ny ankamaroan'ny voambolana. Saingy olona malaza ho tsy manana tantara hoe zatra ranomasina ny Dayak manana fiteny Ma'anyan sady zatra kokoa miaina anivontany (anaty ala).

Misy indra-teny sanskrit nosintonina avy amin'ny fiteny Java na Malay ny teny malagasy, sy voambolana avy amin'ny fiteny hafa manerana ny tangoronosy indoneziana toa an'i Sulawesi, mahatonga ny eritreritra fa voanjo avy amin'ny Ampira Srivijaia (taonjato faha-6 ka hatramin'ny faha-13) no nanori-ponenana voalohany teto Madagasikara.

Ny porofo ara-kolontsaina kosa dia hita amin'ny teknikan'ny fampiasana vy, fanamboaran-tsambo na lakana, ny zavamaneno toy ny valiha ary ny fambolena vary, akondro, saonjo sy vomanga (ovimanga) - ireo no milaza fa efa nisy ny fifandraisana akaiky tamin'i Azia Atsimo atsinanana farafahakeliny 800 taona izao.

27.7.20

Andrianampoinimerina nanafika ireo renivohitra lehibe teto Imerina

Karazana fintin-tantara kely, nisy soratra (tsy merina) nilaza fa tany Ambohibemasoandro any Mandiavato no nanandratra ny tenany ho mpanjaka Ramboasalama Razaka. Vohitra 12 tafo tamin'izany fotoana izany io nanjakany io. Any akaikin'Ambohitrolomahitsy any izany raha ny toerana misy azy amin'izao fotoana anoratana izao. Avy amin'io no mahatonga ny fisian'ny Mandiavato manana anjara tany, na valisoa hafa miaraka amin'ny Tsimahafotsy sy ny Tsimiamboholahy, hatrany rehefa misy toerana vaovao azo.

Nandroba-pahefana Ramboasalama Razaka tao Ambohimanga niaraka tamin'ireo 12 lahy lehibe amin'io tanàna io. Efa talohan'ny taona, na nandritra ny taona, 1785 nandalovan'i Nicolas Mayeur teto Imerina (Antananarivo) no nahazoan-dRamboasalama Razaka ny fanjakana tao Ambohimanga, nefa mbola nitondra teo Ilafy kosa Andrianjafinandriamanitra.

Rehefa voatosika tanteraka Andrianjafy, ary maty mihitsy fotoana vitsivitsy taty aoriana, dia nifandamina ny fanjakana merina lehibe telo tavela. Naharitra fito taona izany araka ny lovantsofina sasantsasany.

Vita izay dia nanomboka ady tamin'Antananarivo ny Avaradrano. Indroa azo ny renivohitra saingy votsotra hatrany. Nandamina tsara Ramboasalama Razaka tamin'ny fanintelony fa efa saiky tsy azo ihany (tombanana ho taona 1794-1796 ny taona nahazoana fanintelony an'Antananarivo ity). Noroahiny avokoa, nasainy nitondra ny maty sy ny velona tao aminy ireo mponina tao Antananarivo rehefa resiny. Nifampizarana tamin'ny Tsimahafotsy, Tsimiamboholahy, Mandiavato ary ireo laharan'Andriana ny tanànan'Antananarivo avy eo. Antananarivo sy ny atao hoe Imerinatsimo no azon'Avaradrano eto fa mbola fanjakana mahaleotena na somary kelikely kokoa aza Alasora sy ny miara-dia aminy ao Vakinisisaony tsy voafehin'Andriamboatsimarofy nandritra ny fotoana nitondrany.

Nitodika tany amin'ny Marovatana manana an'Ambohidratrimo ho renivohitra indray ny fitaovam-piadiana sy ny tetikady avy eo. Samy nanakarama Sakalava ho mpiady ny roa tonta, tsy hoe Ambohimanga ihany no manafika an'Ambohidratrimo fa manafika any Ambohimanga ihany koa Ambohidratrimo. Noesorin' Andrianampoinimerina ihany ireo Sakalava ireo avy eo, nomena omby sy ny fanomezana hafa maro, rehefa tonga saina izy.

Sarotra tokoa ny ady ary nisy fotoana aza voatifitry ny Antehiroka iray ka naratra ny mpanjaka. Nahatezitra ny mpanjaka tokoa io toe-javatra iray io ka tsy namelany raha tsy nalevim-belona ilay nitifitra naharatra azy taty aoriana. Samy niamboho avokoa Ramanandrianjaka sy Rabehety (nandray ny anarana Andriatomponimerinamandimby rehefa nandray ny fahefana) nanjaka tao Ambohidratrimo vao azon'Andrianamponimerina ny tanàna. Mbola matanjaka tsy azon'Andrianampoinimerina anefa ny faritra andrefan'i Vonizongo izay miaraka amin'i Marovatana.

Karazana fehiny kely, ny renivohitra sy ny mpanjaka ao aminy no tena lasibatra, fa tsy midika velively izany fa voafehy manontolo ny faritra babo. Mbola tantara hafa noho izany ny fahazoana an'ny Vakinisisaony sy Vonizongo andrefana. Ny iray amin'ireo ihany anefa no mety hotantaraina manaraka fa ho hita eo ihany ny ambiny.

25.7.20

Ramboasalama Razaka sy ny nandraisany ny fahefana

Tsy hitantara amin'ny antsipirihany ny tantaran'Andrianampoinimerina isika fa boky iray manontolo ihany koa izany. Izay mifanandrify amin'ny tantaran'Isahafa sy ny mponina nanorim-ponenana teo voalohany, ny Tahiamanangoana, ihany no andeha tena ifantohana.

Tsy maintsy misy ihany anefa ambangovangony, sy izay tsy voatantaran'ny boky hafa loatra, mila tantaraina hamantarantsika hoe aiza ho aiza ao anatin'ny tantara ankapobeny no lazaina amintsika io.

Ary Ranavalonandriambelomasina niteraka an-dRamboasalama Razaka izay halaza aty aoriana amin'ny anarana hoe Andrianampoinimerina. Andriana, printsin'Anjafy ao Ikaloy, manana anarana hoe Andriamiaramanjaka no rainy. Ramboasalama Razaka dia teraka tsinambolan'Alahamady taombaovao izay lazain'ny mpanandro ho vintana mamirapiratra tsy ananan'ny betsaka ary voaporofo tokoa fa marina izany raha ny tantaram-piainany no jerena. Mitovy vintana nahaterahana amin'ny mpanjaka Ralambo izy amin'io lafiny io.

Misy zava-mahavariana ihany ity anarana ity. Apetraka ho fitadidiana ho antsika, Ramboasalama dia mitovy faneno mba tsy ilazana hoe mifanakaiky feo amin'ny teny maley hoe lembu jatan izany hoe ombalahy na jaolahy (eng: bull) izany hoe omby tsy novosirina, ny Razaka kosa indray dia mifanakaiky amin'ny teny maley hoe Raja izay mety ho azontsika avy hatrany fa manondro ny mpanjaka satria  misimisy ihany ny fiteny vahiny mampiasa azy io. Ary moa tsy malaza fa iantsoana an'Andrianampoinimerina taty aoriana ihany koa ny hoe Ombalahibemaso? Mitovy amin'izany ihany koa, ny anaran'ny mpanjaka Ralambo dia tsy tokony hampihevitra an-tsaina anao sarin-dambo fa sarin'omby.

Tanatin'ny azo lazaina hoe ady an-tranon'ny samy Merina ny vanim-potoana nahaterahan'ity zazalahy ity. Nifanafika mba hahazoana babo avarina ho andevo any an-tsiraka, fidirambola tamin'izany fotoana izany io varotra andevo io. Samy naka ny Sakalava ho mpikarama an'ady ireo mpanjaka Merina tamin'izany fotoana izany rehefa hamabo olona.

Eto dia izay tsy fandrentsika loatra no holazaina, entina izany hotsakotsakoina hamantarana izay tena marina. Raki-tsoratra ivelan'ny ofisialy manko izy ity.

Ny fihaonan-dRamboasalama tamin-dRamorabe reny mampanjaka izay ho mpanjakan'Ambohidratrimo faritra Marovatana sady reniben-dRamboasalama ihany koa, satria mpihavana ihany ireo andriana ireo na dia mifandrafy aza, no nampisy fientanentanana tokoa tao aminy. Nahazo tso-drano izy hoe manambìna amin'izay ataonao ary hitahy anao anie ny razantsika. Ianao no nampoin'Imerina, mahombiaza ary aza mamono ny marina. Avy eo izy nentina tamin'ny filanjan'ny mpanjaka.

Nitady izay ho mpiara-dia taminy izy hahamafy orina ny maha-andriana mpandova fanjakana azy. Tany Mandiavato izy no nahita namana ka nampanjaka azy tao Ambohibemasoandro. Tanàna 12 tafo izany. Tsy nivakian'Andrianjafinandriamanitra, mpanjakan'Ambohimanga sy Ilafy, loha izany satria faritra ivelan'ny fanjakany sady tsy notadiaviny ho azy.

Nandeha mangingina nihaona taminy ny taranaky ny mponina voalohany tao Ambohimanga nanomana ny fampanjakana an-dRamboasalama ary nanao ireo fombafomba ho amin'izany, lasa lavitra ny natao sady tsy mety intsony ny mihemotra ka tsy maintsy noraisina ny tehim-panjakana tao Ambohimanga na dia mbola velona aza Andrianjafy dadatoany. Efa nampanantena zavatra maro tamin'ny Mandiavato sy ny Tsimahafotsy rahateo koa izy ka efa nanao sorona ny ainy ireo vondron'olona ireo.

Fotoana nanatrehan'Andrianjafinandriamanitra famorana faobe (mbola notontosaina isaka ny fito taona tamin'izany fotoana izany ka fety lehibe tokoa) tany Ilafy no nametrahana ho Mpanjakan'Ambohimanga an-dRamboasalama.  fotoana nosafidiana manokana mihitsy io nanakarana azy ho mpanjaka io.

Ilafy sisa izany no voatazon'Andrianjafy. Nifandrafy Ilafy sy Ambohimanga fa indroa resy Ilafy rehefa nifamotoana hiady ny roa tonta. Avy eo nivadihan'ny Tsiamiamboholahy avy ao Ilafy Andrianjafy ka voatery nandositra nialokaloka ho any amin'Andriamboatsimarofy mpanjakan'Antananarivo. Taty aoriana, noho ny faniriana hiverina amin'ny fanjakany, mbola nofitahan'ny Zanamanarefo avy ao Ambohitrarahaba ihany Andrianjaka ary maty mihitsy noho izany. Mpanjakan'Avaradrano Ramboasalama nanomboka teo.

Telo sisa ny mpanjaka teto Imerina: Ramanandrianjaka ao Ambohidratrimo, mpanjakan'ny Marovatana sy Antehiroka, Andrianamboatsimarofy manjaka amin'Imerinatsimo manana an'Antananarivo ho renivohitra ary Ramboasalama-Andrianampoinimerina manjaka amin'Avaradrano.


24.12.15

Isaia 8:21 _ 9:6

(Fanamarihana: Ity tononkalo ity dia nosainina hanaovana fihetsika mirindra ka misy paika arahina, ireny tarehimarika ireny dia mari-piatoana manisa ao anaty)

Indreny izy rehetra fa mijaingijaingy (5)
voagejan'ny tsy fananana na inona na inona (2)
sy ny hanoanana mianjady ka sahirana mitady (3)
Mikarokaroka etsy sy eroa? (2)
Sakafo no tadiaviny
mitsindroka anefa tsy mahita harapaka
Sosotra amin'ny tsy fahitana hanina
dia nanandratra ny lohany tsimoramora
toa mitaraina nefa manome tsiny
ny mpitondrany sy Andriamaniny mihitsy aza.

Dia nanondrika ny lohany
Feno fahakiviana, mahatsiaro fanina,
ketraka tanteraka
difotry ny henatra ka ny loha no saronana
Eny, ny fahadisoam-panantenany tena lalina dia lalina
Aizina mandifotra
Nefa (3) ... NEFA (4)
Moa va dia avela ho rendrika ao anatin'ny
fahafaham-baraka izy ireo?
Tsy efa ampy ve izay fotoana nierena lavabe izay?
    Atrakao ny loha
    Miarena
    Mijoroa
    Fa avy ho anao ny famonjena

Indreo ny olona mandeha tanatin'izany aizina izany
fa mahita mazava lehibe
Nokosehiny ny masony
ny mazava tokoa va re?
Eny! Nitaratra sy namirapiratra tamin'ireo
nonina tambanin'ny aloka mampahaketraka ny fahazavana.

Nakarin'izy ireo ny tanany migadra
narosony hianohany ilay ery alohany
Ka nivaha ny fatorana
Nivaha hoe?
Hamarino tsara e!
Eny! nivaha, afaka izy, Afaka!

Tompo ô! Navelanao ho mirana ihany izy ireo
indreo mifampiarahaba fa nahazo fitahiana
Dia velona ny horaka
Raikitra ny hoby.

...   ...   ...

Fa zaza no teraka ho antsika
Zazalahy no omena antsika
nomena hiantsorohany ny fahefana
Zary anarana fiantso Azy mihitsy ny hoe:
    Mpanoro hevitra igagàna
    Andriamanitra mahery
    Mpiahy mandrakizay
    Mpandova hitondra filaminana
Ary hanitatra tsy an-kijanona
ny ambaindain'ny fiandrianan'i Davida Izy.

Dia hiantoka ny fahamarinana
sy ny rariny ao amin'ny fanjakany
mba hiadanan'ny vahoakany kosa Izy,
manomboka izao ka ho mandrakizay.
Tenin'ny Tompo ampoky ny fitiavana izany
ka hotaterahiny.


Jentilisa 17 desambra 1996

6.3.13

Ny fifehezan-tena

Andry iankinan'ny fanabeazana
Ho antoky ny famirapiratan'ny fiainana manontolo
     Ny fifehezan-tena


Tsy fampijaliana tsy misy antony fa fisedrana
     Manana ny fiavahany amin'ny fanaziogana
     Manana ny fiavahany amin'ny fanagiazana
     Manana ny fiavahany amin'ny faneriterena
   Fa mahalala ny fatran'ny fahalalana kosa sy mihataka amin'ny gaboraraka


Sambatra ny olona tsara sy ampy fifehezan-tena
   Ka mampihatra izany araka izay ananany eo amin'ny fiainany.
Ho voarombany ny amboaran'ny fahononam-po.


Tsy atoro ianao fa tsy afa-po ny olona na dia eo anivom-pahafinaretana aza !


Sambatra ny olona mahatazona ny fifehezan-tena ao aminy
     Tsy be fanontaniana loatra intsony amin'ny hoe :
          Fa dia nahoana loatra ?
                    na
          Fa maninona ary ?
Fa efa mahafantatra kosa ny tokony ataony izy
Ary mahafantatra ny lalana tokony hodiaviny mandritra ny fiainany manontolo.



Dinidinika anaty teo am-pandinihana ny fanombohan'ny salamo 119, taona 1995

-72-
 

7.7.12

Ekeko Ny Hitia

Ekeko ny hitia, Jesoa ô, ekeko ny hitia
Fa izany no nahaterahanao tety
Ka ekeko ny hitia
        Novesara-pahoriana
        Toa very sy nariana
        Tsy mampaninona ahy
        Tsy hisy ny ahiana
Satria ny lehibe indrindra dia ny namangianao ahy
Eny, ekeko ny hitia


Ekeko ny hitia, Jesoa ô, ekeko ny hitia
Fa izany no fampianaranao tety
Ka ekeko ny hitia
        Na iza hanabanty
        no sady hanaratsy
        Tsy mampaninona ahy
        ny teny tsy ho tanty
Satria ny lehibe indrindra dia ny nampiononanao ahy
Eny, ekeko ny hitia


Ekeko ny hitia, Jesoa ô, ekeko ny hitia
Fa izany no niaretanao tety
Ka ekeko ny hitia
        Na dia arahina akora
        sy anaova-tsipy rora
        Tsy mampaninona ahy
        fa zakaiko moramora
Satria ny lehibe indrindra dia ny nitiavanao ahy
Eny, ekeko ny hitia


Ekeko ny hitia, Jesoa ô, ekeko ny hitia
Fa izany no namonoana Anao tety
Ka ekeko ny hitia
        Na ho tra-panesoana
        sy ihara-pamaboana
        Tsy mampaninona ahy
        sy entiko handrosoana
Satria ny lehibe indrindra dia ny nanavotanao ahy
Eny, ekeko ny hitia


Ekeko ny hitia, Jesoa ô, ekeko ny hitia
Fa izany no nitsangananao tety
Ka ekeko ny hitia
        Raha nitolona irery
        na hoe koa voateritery
        Tsy mampaninona ahy
        Noho ny sandrinao mahery
Satria ny lehibe indrindra dia ny fanafahana am-panahy
Eny, ekeko ny hitia



Jentilisa
talata 26 marsa 1996


-71-