Tantarao Isan'Andro (T.I.A)

Rehefa avy nanoratra ny fitovitoviana tamin'ny tranga nisy teto Madagasikara ny amin'izay nitranga tao Frantsa tamin'ny 17 oktobra 2026 dia mipoitra tsimoramora eny ihany ireo tsy nolazaina ankarihary fa manjary fanehoana fanavakavaham-bolonkoditra hono. Nisy ireo vondron'olona nanao fihetsika maha-mpivavaka azy mialoha ny fanaovana ilay fandrobàna. Lohalaharana tamin'ny famakiana ny tranon'ireo mpivarotra... fa mifantina ireo tranombarotra hovakìna. Dia tsikaritra avy eo fa vaky avokoa ny tranombarotra tantanin'ny Jiosy tao amin'ny lalana iray tao Marseille tao nefa tsy nokitihina mihitsy kosa ny tranombarotra tantanin'ny Miozolomana. Toeran-kafa indray, niaro mafy ny fivarotany ilay ramatoa ary nampiseho fa Miozolomana izy, vantany vao fantatra izany dia niala teo ireo mpamaky fa nandeha toeran-kafa. Hita ihany koa ny lahatsary entin'ireo taranaka mpifindramonina, mibaiko manaisotra izay sora-baventy na soratra amin'ny baoritra tsy misy fa...

Araka ny nolazain'ny nanangana azy voalohany dia feno 24 taona ny tambajotra malagasy "namana serasera" talohan'ireo malaza fantatsika ankehitriny sy zary mahazatra antsika. Ny 19 oktobra 2002 tokoa, araka ny voalaza, no nitsangana ny tranonkala. Ny zavatra niainako kosa no azoko lazaina. Tamin'ny voalohany dia "mailing list" na "yahoogroupes" no nidirako. Dia nisy ireo Malagasy manerana izao tontolo izao niditra tamin'izany vondrona izany. Asa tsy nisy niresaka ve sa ahoana fa "nangataka kintana" tsirairay ireo olona tao, izany hoe nangataka ny hiala amin'ny vondrona.  Avy eo nisy resaka politika mafana tao amin'ireo Malagasy diaspora ireo. Ny tsy zakako tao anatiny tao dia ny lainga nafafy tao anatiny, mifanohitra tanteraka tamin'izay niainan'ny Malagasy no niadian-kevitra tao. Nanomboka tamin'izay aho no namoaka vaovao isan'andro manana ny lohateny hoe Maresaka arahina daty. Tankina ny lainga nifafy. Avy...

Ny sary rehetra dia nalaina tao amin'ny wikimedia commons. Marihina mialoha fa hampifanandrify ny tantara nitranga teto Madagasikara nanomboka ny 26 janoary 2009 ka hatramin'ny 17 marsa 2009 tamin'izay nitranga tao Frantsa ny 17 oktobra 2026, izany hoe 17 taona taty aoriana, ny mpanoratra. Na dia Malagasy tsy mizaka ny zom-pirenena frantsay aza ny tena dia nanaraka manokana ity raharaha nitranga tao Frantsa ity. Tsy araka izay asehon'ny haino vaky jery mahazatra fa araka izay hita na izay fijery avy ety ivelan'i Frantsa sy an'ny tena manokana.  Avy amin'ireo lahatsary asehon'ny mpandray anjara sy tia mampita mivantana no ahitana fa be loatra ny fitoviana tamin'ny tranga. Nianatra tantaran'i Madagasikara ve sa izay nanolo-tsaina tamin'izay nitondrana ny "tolona" teto Madagasikara ihany no manolo-tsaina amin'io tolona ao Frantsa io? Sa niara-nanovo paikady tamin'ny vondron'olona iray ireo mpitolona teto Madagasikara sy ao...

  Tranonkala iray miompana amin'ny zavamisy sy iadian-kevitra eto Madagasikara ny Actutana na dia any Frantsa aza no monina ny tompon'andraikitra voalohany mitantana azy. Rehefa nonina tany Frantsa izy dia nangataka ny zom-pirenena frantsay ary nahazo izany. Manana ny heviny manokana izy raha amin'ny raharaha eto Madagasikara, ary tsy voatery hitovy hevitra amin'ny ny Maharesaka izay miorina manokana eto Madagasikara, manakaiky ny renivohitra.  Azo lazaina ho ela velona ihany io tranonkala actutana io satria efa nandimby ny tranonkala tananews. Samy niresaka politika avokoa izy ireo ary tsy matahotra loatra milaza ny heviny na somary tsy manazava hatramin'ny farany tiany holazaina aza matetika fa ianao mpamaky ny asainy manohy mitsakotsako izay tokony ho tohin'ny resaka. Milaza moa i Elman, tompon'ny Actutana, fa ny tranonkala no mitsahatra fa mbola hitohy kosa ny tafatafa ao amin'ny Facebook rehefa mazoto ho amin'izany izy. Hiova taranja ny tompony...

Ny marainan'ny zoma 16 oktobra 2026 no efa raikitra ny fifampitorahan'ny samy mpianatra tao Antsiranana tao. Voalaza fa nisy ihany koa ireo nitondra zava-maranitra ho enti-miady. Fototry ny fifandirana ny fizarana ireo efitrano vaovao ho an'ny mpianatra izay notsinjaraina mitovy ho an'ny fikambanan'ny mpianatra isam-paritra. Tsy nanaiky izany toe-javatra izany anefa ny fikambanan'ny mpianatra avy ao Sofia sy Sava araka ny tatitra satria mihoatra ny atsasaky ny isan'ny mpianatra manontolo ao an-toerana ry zareo ka heverin-dry zareo ho tsy rariny izany fizarana mitovy isa isa-pikambanam-piaviana izany. Olana lehibe ho an'ireo Oniversite maro eto Madagasikara io resaka fonenan'ny mpianatra io satria tsy ampy velively ho an'ny mpianatra izany amin'ny ankapobeny. Tranga fahita matetika ny fibodoan'ireo mpianatra efa nahavita fianarana ny trano na dia efa tsy mpianatra intsony aza izy ireo. Ivelan'izay, raha ny tao Ankatso, karazany mividy ...

Io ilay efa nahiana. Sarety mandeha lalambe migodàna. Androany zoma 16 oktobra 2026, arabe migodàna anelanelan'ny AR0 sy ny mandalo an'Ambohimanga. Tsy taitra ry zalahy mitondra ny sarety. Ireto aza mba manaraka ny zotra fa misy mandeha mifanohitra amin'ny zotra amin'iny tamin'ny diako miverina. Nisy koa tamin'ny efatra maraina mamo mandeha afovoan'ny arabe amin'ny lalana mifanena amin'ny fiara ihany koa. Misy ny miampita arabe mitondra biriky maromaro (andro alina tompoko) tsy miraharaha izay fiara hoavy fa tahaka ny manao hoe hitsaho raha sahy. Manana ny lalana ho azy izy ireny fa tsy voakijakoja dia aty no moramora kokoa. Raha zatra an'izao anefa dia tsy hanaiky rehefa hentitra amin'ny tokony ampiharana ny lalàna amin'izay.  

Tranonkalam-baovao manana foibe eto Antananarivo fa mivoaka amin'ny teny frantsay ise amin'ny ankapobeny. Tsindraindray ihany vao mba misy amin'ny teny malagasy. Tsy misy ifanomezantsiny ny amin'izany. Misy ny teny mahavelona satria sokajin'olona ambony no voasarika ho amin'izany ary ireny koa no afa-manjifa izay atolotry ny mpanao dokambarotra. Ireny no tena mpamelona antsika koa tsy olana izany. Ny ato r'ise tsy azoko fa tsy hita laharana ny mpitsidika avy ao Frantsa a! Avy ao Etazonia no be mpanaraka indrindra vao manaraka lavitra dia lavitra ny avy eto Madagasikara. Nefa dia miverina mankany Amerika Avaratra indray fa avy ao Canada no laharana manaraka ary mitovy laharana aminy ny avy ao UK. Noho ny tsi-fampiasako ny teny frantsay ve no mahatonga izany?   Tsipalotro tampoka ihany koa fa tena matihanina sy za-draharaha ireo mpanao gazety ao amin'ise. Tsy mahafantatra aho na firy na firy fa mahay mampita vaovao ry zareo ka. Mety tsara ny fomba famoahan...

Noho ny tsy fankasitrahan'ny taranaky ny Filoha Philibert Tsiranana ilay sarivongana vaovao napetraka sy notokanana omaly 14 oktobra 2026 tao Anahidrano dia noesorina androany maraina izany sarivongana izany ary naverina teo ihany ny sarivongana teo aloha.

Notontosaina tany Antsohihy renivohitry ny faritra Sofia omaly 14 oktobra 2026 ny faha-68 taona ny Repoblika Malagasy. Tsy mbola nahazo ny fahaleovantena isika Malagasy tamin'io fotoana io, saingy nanomboka teo kosa isika no tsy lazaina intsony ho zanatany frantsay (araka ny lalàna tamin'ny 6 aogositra 1896). Nandritra ny kabary nataony ny Filohan'ny Fanavaozana, Michaël Randrianirina, no niampanga ny endrika fanjanahantany vaovao mihatra amin'i Madagasikara, noho ny fiankinana ara-toekarena mihatra aminy sy ny herim-panintonana vahiny ary ireo fomba nolovaina mbola mangeja. Ankoatra izay nolazainy dia nanintona ny sain'ny Maharesaka manokana ny tenin'ny filoha momba ny toeran'ny teny malagasy ao amin'ny fampianarana. Notsikerainy tamin'izany ny fandraràn'ireo toeram-pampianarana miteny frantsay ny mpianatra ao aminy tsy hahazo ny tenin-dreniny, izany hoe ny teny malagasy. Fomba mifanohitra amin'ny fankatoavana ny mari-pamantarana ny kolontsa...

Tsy manana kolontsaim-panairana fantatra loatra ny Malagasy raha tsy efa antomotra na efa mihatra ny loza na ny voina na ny fanafihan'ny fahavalo. Toa manaporofo izany ny fomba fitenenana iray manao hoe "Efa ho lava toy ny afon'Antongona". Tazana avy eny Antananarivo na avy eny Ambohimanga ny afon'Antongona rehefa avy ny Sakalava mpanafika tao Imerina tamin'izany fotoana izany. Mailo loatra angamba ry zalahy ka tsy noraharahian'ny mpitily sy ny mpiambina intsony izay nataon'ny teny Antongona... Efa tafiditra sarotra tohaina ny mpanafika vao velomina ny kiririoka sy ny hazolava, lasa ikoropahana daholo ny zavatra atao. Raha mandre izany tantara izany isika dia tsy tokony hanao tsinontsinona intsony ireo fanairana manoloana ny karazana loza mitatao ho an'ny tsirairay, ho an'ny tanàna na ho an'ny firenena. Mbola tsy mahazatra loatra ny Malagasy ihany koa ireo antsoina hoe "lanceurs d'alerte" (Whistleblowers) ary indraindray aza a...