Tantarao Isan'Andro (T.I.A)

Ny marainan'ny zoma 16 oktobra 2026 no efa raikitra ny fifampitorahan'ny samy mpianatra tao Antsiranana tao. Voalaza fa nisy ihany koa ireo nitondra zava-maranitra ho enti-miady. Fototry ny fifandirana ny fizarana ireo efitrano vaovao ho an'ny mpianatra izay notsinjaraina mitovy ho an'ny fikambanan'ny mpianatra isam-paritra. Tsy nanaiky izany toe-javatra izany anefa ny fikambanan'ny mpianatra avy ao Sofia sy Sava araka ny tatitra satria mihoatra ny atsasaky ny isan'ny mpianatra manontolo ao an-toerana ry zareo ka heverin-dry zareo ho tsy rariny izany fizarana mitovy isa isa-pikambanam-piaviana izany. Olana lehibe ho an'ireo Oniversite maro eto Madagasikara io resaka fonenan'ny mpianatra io satria tsy ampy velively ho an'ny mpianatra izany amin'ny ankapobeny. Tranga fahita matetika ny fibodoan'ireo mpianatra efa nahavita fianarana ny trano na dia efa tsy mpianatra intsony aza izy ireo. Ivelan'izay, raha ny tao Ankatso, karazany mividy ...

Io ilay efa nahiana. Sarety mandeha lalambe migodàna. Androany zoma 16 oktobra 2026, arabe migodàna anelanelan'ny AR0 sy ny mandalo an'Ambohimanga. Tsy taitra ry zalahy mitondra ny sarety. Ireto aza mba manaraka ny zotra fa misy mandeha mifanohitra amin'ny zotra amin'iny tamin'ny diako miverina. Nisy koa tamin'ny efatra maraina mamo mandeha afovoan'ny arabe amin'ny lalana mifanena amin'ny fiara ihany koa. Misy ny miampita arabe mitondra biriky maromaro (andro alina tompoko) tsy miraharaha izay fiara hoavy fa tahaka ny manao hoe hitsaho raha sahy. Manana ny lalana ho azy izy ireny fa tsy voakijakoja dia aty no moramora kokoa. Raha zatra an'izao anefa dia tsy hanaiky rehefa hentitra amin'ny tokony ampiharana ny lalàna amin'izay.  

Tranonkalam-baovao manana foibe eto Antananarivo fa mivoaka amin'ny teny frantsay ise amin'ny ankapobeny. Tsindraindray ihany vao mba misy amin'ny teny malagasy. Tsy misy ifanomezantsiny ny amin'izany. Misy ny teny mahavelona satria sokajin'olona ambony no voasarika ho amin'izany ary ireny koa no afa-manjifa izay atolotry ny mpanao dokambarotra. Ireny no tena mpamelona antsika koa tsy olana izany. Ny ato r'ise tsy azoko fa tsy hita laharana ny mpitsidika avy ao Frantsa a! Avy ao Etazonia no be mpanaraka indrindra vao manaraka lavitra dia lavitra ny avy eto Madagasikara. Nefa dia miverina mankany Amerika Avaratra indray fa avy ao Canada no laharana manaraka ary mitovy laharana aminy ny avy ao UK. Noho ny tsi-fampiasako ny teny frantsay ve no mahatonga izany?   Tsipalotro tampoka ihany koa fa tena matihanina sy za-draharaha ireo mpanao gazety ao amin'ise. Tsy mahafantatra aho na firy na firy fa mahay mampita vaovao ry zareo ka. Mety tsara ny fomba famoahan...

Noho ny tsy fankasitrahan'ny taranaky ny Filoha Philibert Tsiranana ilay sarivongana vaovao napetraka sy notokanana omaly 14 oktobra 2026 tao Anahidrano dia noesorina androany maraina izany sarivongana izany ary naverina teo ihany ny sarivongana teo aloha.

Notontosaina tany Antsohihy renivohitry ny faritra Sofia omaly 14 oktobra 2026 ny faha-68 taona ny Repoblika Malagasy. Tsy mbola nahazo ny fahaleovantena isika Malagasy tamin'io fotoana io, saingy nanomboka teo kosa isika no tsy lazaina intsony ho zanatany frantsay (araka ny lalàna tamin'ny 6 aogositra 1896). Nandritra ny kabary nataony ny Filohan'ny Fanavaozana, Michaël Randrianirina, no niampanga ny endrika fanjanahantany vaovao mihatra amin'i Madagasikara, noho ny fiankinana ara-toekarena mihatra aminy sy ny herim-panintonana vahiny ary ireo fomba nolovaina mbola mangeja. Ankoatra izay nolazainy dia nanintona ny sain'ny Maharesaka manokana ny tenin'ny filoha momba ny toeran'ny teny malagasy ao amin'ny fampianarana. Notsikerainy tamin'izany ny fandraràn'ireo toeram-pampianarana miteny frantsay ny mpianatra ao aminy tsy hahazo ny tenin-dreniny, izany hoe ny teny malagasy. Fomba mifanohitra amin'ny fankatoavana ny mari-pamantarana ny kolontsa...

Tsy manana kolontsaim-panairana fantatra loatra ny Malagasy raha tsy efa antomotra na efa mihatra ny loza na ny voina na ny fanafihan'ny fahavalo. Toa manaporofo izany ny fomba fitenenana iray manao hoe "Efa ho lava toy ny afon'Antongona". Tazana avy eny Antananarivo na avy eny Ambohimanga ny afon'Antongona rehefa avy ny Sakalava mpanafika tao Imerina tamin'izany fotoana izany. Mailo loatra angamba ry zalahy ka tsy noraharahian'ny mpitily sy ny mpiambina intsony izay nataon'ny teny Antongona... Efa tafiditra sarotra tohaina ny mpanafika vao velomina ny kiririoka sy ny hazolava, lasa ikoropahana daholo ny zavatra atao. Raha mandre izany tantara izany isika dia tsy tokony hanao tsinontsinona intsony ireo fanairana manoloana ny karazana loza mitatao ho an'ny tsirairay, ho an'ny tanàna na ho an'ny firenena. Mbola tsy mahazatra loatra ny Malagasy ihany koa ireo antsoina hoe "lanceurs d'alerte" (Whistleblowers) ary indraindray aza a...

Raha ny fomba fisainako tsotra izao dia tsy ho nanao lohateny tahaka izao mihitsy aho. Heverina avy hatrany ho fisainan-jaza ny fomba fihevitra mametraka andian'olona ho hetsehin'ny devoly na tarihin'ny anjely. Fa sarotra kosa ny manazava amin'ny fomba tsotra ny toe-javamisy ao Frantsa amin'izao fotoana izao raha tsy tonga ao an-tsaina ny amin'ny anjely sy ny devoly.  Lazaina ho anjely amin'izao lahatsoratra izao ny fandalàna ny fifankatiavana, ny fandalàna ny filaminana sy ny fifanampiana ary ny fifampizaràna sy ny fandriampahalemana. Lazaina ho devoly kosa ny fandalàna ny fahatezerana mitondra ho amin'ny haromotana ka manjary tia manimbazimba, dia mihantsy ady, mitoraka fananan'olona sy mandroba ny hafa ihany koa, miafina ao ambadiky ny fitakiana izany vao mainka manampy trotraka ny olana ny fihetsika atao. Nahoana no mitaky fanorenana tsara raha simbaina sy dorana izay vao naorina? Endrey ny hafalian'ny maro, endrey ny fanandratana hira fiderà...

Miova manaraka ny taona ny endrika sy ny fanao amin'ny fametrahana votoaty ao amin'ireo mpanome tolotra bilaogy isankarazany, indrindra ho an'ireo manao azy ho fidiram-bola mivantana na matihanina hoy isika, malaza indrindra amin'izany moa ny wordpress. Tsy mba hita loatra kosa izany fiovan-javatra izany ho an'ny blogger.com manokana. Efa taona vitsivitsy izay no nisy izany fiovan-javatra izany, fa tsy niditra ho amin'izany ny tao amin'ny Global Voices, tranonkala iray tena nampavitrika ahy. Heveriko noho ny antony manokana no anton'izany satria manana zana-tsehatra maro dia maro  io tranonkala io, misy koa ny zana-tsehatra amin'ny teny malagasy. Mety ho maro ny antony fa na izany aza mba ilàna fitandremana kosa ny fikirakiràna ny pejy na ny lahatsoratra mba tsy hivadika zavatra hafa ny fahafahana manova ny endriky ny pejy. Raha mijery ny fikirakiràna famoaham-botoaty dia azo lazaina hoe manamora ny tokony hatao ny tetikasa Gutenberg sy ireo karazana...

    Nianatra ho Mpitoriteny tao amin'ny Sekoly Fanomanana Laika (SE.FA.LA) tetsy amin'ny Fiangonan'i Jesoa Kristy eto Madagasikara Synodamparitany Iarivo Avaradrano Foibe Faravohitra Avaratra nandritra ny roa taona aho. Vita ny fanadinana ary tsara dia tsara ny laharako. Mbola misy anefa ny dinidinika an-taratasy momba ny sefalista soniavin'ny Mpitandrina niaviana sy ny Mpandrindra ny Synodamparitany ary ny famoahana amin'ny fomba ofisialy miaraka amin'ny diplôma vao azo tononina ho amin'izany aho. Tsy natao itadiavam-bola na ivelomana io fa anjara fanompoana azoko atao ao amin'ny Fiangonana, fifampizarana andraikitra amin'ny Mpitandrina. Azo lazaina ho lalam-piainana nandalovana ny roa taona isaky ny Asabotsy nandalina izany sekoly fianarana izany. Fanombohana mahazatra isaky ny andro ianarana ny "Sermon Class" izay ifandimbiasan'ny mpianatra mitarika sy mitoriteny. Mandalo amin'izany avokoa na iza na iza amin'ny mpianatra. Mis...

Somary nangingina fa tao ambadika ihany. Izay mikarokaroka mety mahita fa manomboka manoratra ao amin'ny "Voices for Democracy and Justice" aho. Any no manoratra ilay lohahevitra lehibe sy mafana. Saingy ny soratako eto kosa tsy mety raha any no avoaka. Ny zavatra soratako ho anareo anio dia notazoniko ho tsiambaratelo ka na dia ny olona akaiky ahy indrindra tamin'izany fotoana izany aza tsy nilazako azy. Eto kosa navoakako satria mety ho tohin'ny tamin'izany ihany. Voaendaka aho tamin'ny 4 desambra 2009, teny akaikin'ny fandraisana fiara ho any Mahitsy. Olona efa lehibe iray no nanao prise ahy avy ao ambadika dia nosintonina ho any amin'ny lalamby aho. Boaikely ampolony amin'izay no nisintona ny zavatra rehetra taty amiko. Nametraka fitoriana tany amin'ny polisy aho avy eo. Hatreo no fantatry ny maro. Ny manomboka eto kosa dia tsy nisy nilazako na iza na Iza fa notazoniko ho ahy samirery. Andro vitsivitsy taty aoriana, mbola tsy tapitra ny...