1.11.22

Moa tia ahy va ianao? [lahatsoratra feno]

 Eto dia lehilahy iray no manontany lehilahy iray hafa hoe "Moa tia ahy va ianao?". Amin'ny vanim-potoana ankehitriny dia mety ho hafahafa izany fanontaniana izany. Fa rehefa mieritreritra fitiavana ny maro dia tahaka ny any amin'ny fitiavan'olon-droa hatrany no ironan'ny saina. Misy tsy fahasalamana ara-tsaina ihany ao amintsika ao raha mibahana ao an-tsaina ny fihevitra tahaka izany. Azo itsapana ny fivoaram-pieritreretana ao amintsika ihany koa ny tranga toa izany.

Aoka anefa homarihana fa ampahan-dahatsoratra ao amin'ny baiboly no nakako izany lohateny izany. Horaisintsika ampahany ary izany (Jaona 21:15-17):
 
Ary rehefa nisakafo izy, dia hoy Jesosy tamin'i Simona Petera: Simona, bar-Jaona, moa ny fitiavanao Ahy mihoatra noho ny fitiavan'ireto? Hoy izy taminy: Eny, Tompoko; Hianao mahalala fa tia Anao aho. Dia hoy Izy taminy: Fahano ary ny ondrikeliko.

Hoy indray izy taminy fanindroany: Simona, zanak'i Jaona, moa tia Ahy va hianao? Dia hoy izy taminy: Eny, Tompoko; Hianao mahalala fa tia Anao aho. Dia hoy Izy taminy: Andraso ary ny ondriko.

Hoy Izy fanintelony: Simona, zanak'i Jaona, moa tia Ahy va hianao? Dia nalahelo Petera, satria Izy nanao intelo taminy hoe: Moa tia Ahy va hianao? Ka hoy izy taminy: Tompoko, Hianao mahalala ny zavatra rehetra; fantatrao fa tia Anao aho. Hoy Jesosy taminy: Fahano ary ny ondriko.

Nataoko izao ranty izao ho fahatsiarovana ny 31 oktobra 1517,  Andron'ny Reformasiona protestanta (loterana), voatery napetrako ny anaty fononteny ny voambolana loterana satria tahaka ny tsy miraharaha loatra azy ity ny reforme indrindra fa ny eto Madagasikara (FJKM). Tsy nanana fijoroana tahaka izao anefa izany Fiangonana Protestanta izany raha tsy nisy ny asa-karoka nataon'i Lotera napetany teo amin'ny varavaran'ny Fiangonan'ny Manda tao Wittenberg (Misy koa ny Fiangonan'ny Tanàna fa tsy tany ny asakaroka no napetaka) tamin'ny andron'ny 31 oktobra 1517 izay noheverina ho fisantaran'ny protestantisma.

Tsy tanàna lehibe ambonivohitra i Wittenberg tamin'ny vanim-potoanan'ny reforma fa ambanivohitra, ary tantsaha no tena maro an'isa. Tsy dia lehibe ihany koa fa noho ny nataon'ilay moanina tanora iray tao no nampalaza kokoa ny tanàna. Mariho araka izany fa Mpitandrina (Pastora) nampiasaina any Ambanivohitra no niaingan'ilay fanitsiam-pivavahana. Mpitandrina no niaviany satria sady nianatra teolojia ireny no nianatra filôzôfia, azo lazaina ho olona ambony ihany koa tamin'izany fotoana izany. Nanamarika ny fiainany ny nikarohany valin'ny fanontaniana maro momba ny fahafatesana sy ny famonjena. Noho izany, notadiaviny fatratra izay tokony hatao hahazoana famonjena na fanavotana avy amin'Andriamanitra.

Niteraka fanafintohinana ho an'i Lotera izay moanina mbola tanora amin'izay ny nataon'ny Fiangonana tamin'izany fotoana izany rehefa hitany fa tsy araka ny Filazantsara intsony ny nataon'ny Fiangonana. Ny ampahan-dahatsoratra avy amin'ny Filazantsaran'i Jaona etsy ambony mametraka mazava tsara ny baiko ho an'i Petera (izany hoe ho an'ny mpitondra na mpitarika fivavahana ihany koa) ny hamahanana ny ondriKELIko, ny hiandrasana ny ondriko ary ny hamahanana ny ondriko. Ny hitany kosa anefa dia tsy menatra ny Fiangonana haka vola any amin'ny mahantra mba hanorenana indray ny Bazilikan'i Masindahy Piera ao Rôma tamin'ny alalan'ny fivarotana ny "indulgences". Tsy nofahanana araka tokony ho izy intsony ny ondrikely (ny ankizy sy ny tanora) sy ny ondry, ary tsy nandrasana araka ny tokony ho izy ny ondry (ny lehibe na lahy na vavy). Ny fanorenana tsy hitan'ny maro maso (any Rôma) no nahamaika ny sasany fa toa tsy mba notopaza-maso kosa ny ao an-toerana.

Mazava loatra fa nahazo fampiantsoana avy amin'ny an-tanantohatry ny Fiangonana ity moanina tanora ity noho ny fanozongozonany ny rafitra efa tsara petraka eo amin'ny fifandraisan'ny Fiangonana amin'ny Vola. Nahazo fankasitrahana avy amin'ny ankamaroan'ny olona manodidina azy anefa ny nataony satria nanomboka nanao fampianarana madio momba ny famonjena izy. Tao anatin'ny roa volana monja dia niely eran'i Eoropa ny nosoratany ary niorim-paka tsimoramora ny fanambaram-pinoana vaovao tao anatin'ny kristianisma. Mariho fa avy amin'i Lotera no niandohan'ny boky fampianaram-pinoana antsoina hoe Katekisma izay nalain'ny Katolika tahaka taty aoriana.

Dimanjato taona mahery taty aoriana, manao ahoana ny vokatry ny asakaroka napetak'i Lotera teo amin'ny varavaran'ny Fiangonan'ny Mandalapan'i Wittenberg?

Ny hita taratra voalohany aloha dia niverina tamin'ny heriny indray ny "Halloween" izay nezahin'ny Fiangonana nofoanana tany amin'ny faritra "Celtique" ary vao maika aza lasa nahazo vahana tany amin'ny faritra maro manerana izao tontolo izao. Ity fety ity tokoa manko no noezahana hosoloin'ny fetin'ny Olomasina rehetra fa ny nahafahany niafina sy voatahiry tany ambadika tany no nahafahan'ny Halloween niverina tamin'ny heriny tahaka izao.

Vokany hafa ihany koa, nahay nanitsy ny diany ny Fiangonana voakiana sady niezaka ny hamafa ny taratra protestanta. Efa nisy aza ny fotoana tsy mifanalavitra loatra intsony ny fampianaram-pinoana katolika sy protestanta ankoatra ny fitodihana amin'ny Maria sy ny Olo-masina.

Fa misy ihany koa ny vondrom-pivavahana, izay nokianina tamin'ny vanim-potoanan'ny reformasiona indray no naveriny. Izay no iray amin'ny antony nivoahan'ny ranty mitondra ny lohateny hoe "Rafitra Mpiahy sa rafitra mpandroba?".

Eo amin'ny rafitra katolika romana moa, araka ny fantatsika dia mbola tokatena avokoa ny mpitondra fivavahana, hany ka tsy mieritreritra loatra na hiady saina amin'izay omena sy atolony ho an'ny vady aman-janany tahaka ny an'ny mpitondra fivavahana hafa tsy katolika romana. Na aiza na aiza izany ny toerana omena azy dia tsy misy loatra izay mety hampanahy azy.

Tsy mba toa izany kosa ny eo amin'ny rafitra ankoatra izay, izany hoe izay manambady aman-janaka ny mpitondra fivavahana ao aminy. Raha ratsy fitantanana ny fitsinjaram-pahefana dia hita taratra ny fisian'ny sarangam-pitondra fivavahana samihafa na dia iray antokom-pinoana aza ry zareo. Efa nandre aza aho fa ny mpitondra fivavahana manana fiara tsy mitakosikosina amin'ny mpitondra fivavahana mpandeha an-tongotra, ary ny mpitondra fivavahana mpandeha an-tongotra na bisikileta miahotrahotra hanatona hiresaka amin'ny mpitondra fivavahana manana fiara.

Mbola lasa misy sokajiny indray ireo mpitondra fivavahana, hany ka iadiana mafy sy ifanotofana ny mahazo fiangonana lehibe an-drenivohitra na an-tanandehibee. Toerana fizàrana asa mandra-pahazoana fiangonana lehibe kokoa sisa ny ankamaroan'ny Fiangonana somary ambanivohitra sy tsy ahitana mpanankarena loatra. Tsy tokony hatao mahagaga noho izany raha misy ireo Fiangonana no maharitra mitoetra ela ao aminy mpitondra fivavahana ao aminy, ary misy ireo Fiangonana no Fandalovana fotsiny fa tsy mahatamàna ny mpitondra fivavahana satria tsy mahazaka na tsy maharaka ny fivelomany ao.

Manjary lasa mivadika ho fikaramàna ny fitondram-piangonana sy ny fitariham-pivavahana vokatr'izany fa takona tanteraka ny antso sy fiantsoana raha tena tia an'Andriamanitra tahaka ny fanontanian'i Jesoa tamin'ny Petera efa nosoratana ery ambony. Toa heverina fa ireo ondry any an-drenivohitra sy an-tanandehibe ihany no antsoina hoe ondry mila fahanana fa tsy misy mijery loatra, tsy misy mamahana sy miandry ireo ondry any ambanivohitra sy mpitrongy vao homana. Kanefa moa ve tsy ny hivoaran'ireny olona ireny no iray amin'ny tokony ho tanjon'ny Fiangonana?

Ny tena manahirana ny mieritreritra azy dia lasa ampitondraina enta-mavesatra sy tsy zakany koa ny sasany amin'ireny fiangonana madinika sy ambanivohitra ireny. Entin'ny mpitondra sasany ho toy ny any amin'ny toerana be olona sady manana ny ampy ho azy ny toerana sady vitsy olona no mbola miavo-tena. Manjary ilay mpitondra fivavahana indray no tena karakaraina fatratra... fa ny tanjon'ny "dîme" anie raha jerena hatramin'ny niandohany tao amin'ny Benei Israël [zanak'Isiraely] ka hoe mitovy tantana amin'ny mpiara-mivavaka aminy ihany ny "mpitondra fivavahana". Raha manana fiara daholo ny mpiara-mivavaka dia rariny raha mba manana fiara ihany koa ny mpitondra fivavahana, fa tsy rariny kosa raha tsy maintsy ividianana fiara ny mpitondra fivavahana nefa ny mpiara-mivavaka aminy tsy manana sy tsy mahatakatra mividy an'izany.

Ny tena manahirana dia tadiavina horesena lahatra ny mpivavaka amin'ny hanoloran'ny mpivavaka raki-pisaorana manokana ho an'ny Mpitondra fivavahana rehefa mahazo fahasoavana fa tadiavina hotakonana izay raki-pisaorana ho an'ny Fiangonana izay miantoka sy mamelona ny mpitondra fivavahana amin'ny fivelomany isam-bolana. Ny mpitondra fivavahana ihany anefa no tena mahazo ny fitenenana mandritra ny fotoam-pivavahana fa impiry hahazo anjara fitenenana moa ny mpiantoka ny fiveloman'ny mpitondra fivavahana? Ary hanao ahoana moa ny ho alahelo na ny ho endriky ny mpitondra fivavahana raha ahitsy ny fanentanana ataony fa "Asio hanina ao an-Tranoko" no hita ao amin'ny Baiboly fa tsy zavatra hafa tsy akory, satria ny Tranon'Andriamanitra no miantoka ny fiveloman'ny mpitondra fivavahana.

Koa raha tiana hisy tohiny sy hisy vokany ny reformasionan'ny 31 oktobra 1517 dia tokony hahay hijery sy handanjalanja ny vesatra omena ny fiangonana tsirairay ny mpitantana foibe na foibem-paritra ka hanitsy mandrakariva izay adidy omena ny isam-piangonana hijery ny hoe zakan'ny olona sy tsy miteraka fanafintohinana sy fihemorana ve ny anjara omen'ireo sokajin'olona sy sokajim-piangonana ireny ho an'ny mpitantana sy sampanasa sy departemanta isan-karazany fampandrosoana sy fampivelarana ny Fiangonana? Ambava homana, ampo mieritra!

21.10.22

Fantaro ny atao hoe Ntaolo (Nta-ulu)

 Fantaro ny dikan'ny teny hoe Ntaolo no tena tian-kambara. Fihevitra tsotra any amintsika any ny hoe Ntaolo no filaza ny olona taloha teto Madagasikara. Tsy diso izany fomba fihevitra izany fa tsy ampy ka ahiana hiteraka fahadisoana. Teny Nusantara soa aman-tsara ny voambolana hoe Ntaolo (Nta-ulu: mandray ity soratra ity aho ho fandravonana hiarahana amin'ireo [Nta-]Nusantara hafa rehetra).

Ny dikany raha amin'ny fotoana ankehitriny dia hoe olona voalohany. Tsy fantatro aloha raha azo ampiarahana amin'ny fiteny hoe Aborigene ity Ntaulu ity na tsia. Mety ho manivaka avy hatrany isika hoe ny olo amin'ny Ntaolo dia olona no dikany fa ny Nta no midika hoe voalohany, diso tanteraka anefa izany fa ny Nta no midika hoe olona. Ny "ulu" na olo hoy ny famakintsika ankehitriny no midika hoe taloha na voalohany. Ny teny (Nta)-Nusantara mihitsy no nijerena izany ka tsy tokony atao mahagaga antsika raha misy ny foko antsoina hoe Nta-imoro, Nta-Anosy, Nta-(nd)roy, Nta-Ankarana, Nta-mbahoaka, Nta-ifasy(ka) fa lasa nasiana fanatsaran-tsoratra na fanatsaram-peo hoy isika izay ny fanononana anaram-poko ankehitriny. Tsy tokony ho ompa mihitsy fa anaty lalan-kevitra ny nilazan'ny foko hafa ny foko Merina ho Nta-imerina, saingy noho ny fiheverana zavatra hafa avy hatrany dia aleo tsy tohizana ny resaka ny amin'izay.

Ny dika faharoa amin'ny ulu ihany koa dia ny hoe loha sy/na mpitarika, raha hanontany isika hoe iza no ulu (loha)n'ity fikambanana ity dia manontany izay mpitarika ny fikambanana izy izay. Mifampitohy amin'izany ihany koa, azo sainina ho avy amin'ny ulu (olo) no nivoahan'ny b-ulu (volo indray hoy isika mandraka ankehitriny) satria io no ambony sy hita voalohany indrina amin'ny olombelona fa ankehitriny moa izay lasa ambony no antsoina hoe "sangany" na "tsongo[i]n'olom-bolo [ulu-bulu na voalohan'ny mpitarika]". Mariho fa tena teny Nusantara mihitsy ny hoe "bulu". Tsy lavitra amin'izany ihany koa ny voambolana malagasy manokana hoe "voalohany", Ny baiboly malagasy nivoaka voalohany nametraka hoe "faharaika" fa ny fanitsiana taty aoriana no lasa nametraka hoe "voalohany".

Dia mety mahalasa saina ihany avy eo ny nahatonga ny hoe Olombelona na Olomiaina, ahoana izany ny amin'io? Tsy dia maka sarotra aho fa dia tsoriko fotsiny hoe lohan'ny velona na mpitarika/mpanjakan'ny zavamiaina rehetra na mpitarika/mpanjakan'izay velona rehetra. Mety ho tonga ao an-tsaintsika koa ny hoe lohalika fa avy amin'ny teny Maanyan Ulu-?alep mihitsy ilay izy. Dia izay indray aloha ny androany. Mirary soa ho antsika rehetra.

Fanamarihana 21 oktobra: Tsy nanamarina tany amin'ny rakibolana aho fa eto vao manitsy hoe "tau" no dikan'ny "human being" any amin'ny rakibolana any. Ny "ulu" tsy misy fiovany.
Efa maro ny manaiky ny hoe Austronesian no fiteny iraisampirenena fa ny Nusantara indray fitenin'ny nasionalista hatrany Filipina, Malayzia sy Indonezia mazava loatra. Misy ihany koa ny nametraka ny Melayu.

19.10.22

Rafitra mpiahy sa rafitra mpandroba?

 Raha manjaka eo amin'ny firenena ny tsi-fanarahan-dalàna, na ny kiantranoantrano, na ny tsimatimanota, tsy ho tonga any an-tampony avy hatrany izany raha tsy efa maka toerana na tsara toerana eny anivon'ny fiaraha-monina na fikambanana, maninona koa moa raha tenenina hoe eo anivon'ny karazam-piangonana sy ireo rafitra mpanaraka fomba isan-karazany ireo zava-manafintohina rehetra ireo.

Koa raha anjakan'ny kolikoly ny firenena, sao dia misy tsy ankitenitenin'ny Fiangonana ao anatin'izany ohatra? Mba mahavita miteny ny zanany lasa sangan'ny Firenena ve ny Fiangonana raha manao ny tsy mety ireny zanany ireny sa ireharehana fotsiny satria avy any aminay? na iray Fiangonana aminay? Na iray fikambanana sy/na antoko politika aminay? Sa efa miankin-doha aminy tanteraka ihany koa dia tsy afa-miala na dia manitsakitsaka sy manao izay hahafaty anao mihitsy aza? Sady manala baraka rahateo?

Etsy ankilan'izany, maninona no misy rafitra tsy manaiky amoahana olana sy tsy fetezan-javatra ao anatin'ny rafitra fa avy hatrany dia lazaina hoe "manala tena" raha mitsikera? Dia avela ho potika ve ilay rafitra? Ary rafitra manao ahoana izany tsy manaiky tsikera tenenina amin'ny zavatra tsy mety ataony izany sady manao didiko fe lehibe? Aiza ho aiza amin'ny rafitra Mafia moa izany toe-javatra izany raha izay no izy?

Koa raha lazaina ho mpiahy ny rafitra iray, amin'ny lafiny manao ahoana no ilazana azy ho mpiahy? Inona avy ny zavatra tokony ataony mba ahafahana milaza tokoa fa mpiahy izy? Hatraiza ny maha-mpiahy azy? Ary hatraiza indray izy no tsy mpiahy intsony fa lasa mpandroba indray? Fandrao lasa mitady izay itadiavam-bola fotsiny? Fa na hosasana atidoha tahaka ny ahoana aza ny "olona fehezinao" rehefa mihoa-pefy ianao tsy maintsy miteny sy mitsangana amin'izay ny olona. Fa ny tena ratsy raha olona tsy niteny mihitsy no lasa miteny sy mikiaka amin'izay satria matetika ireny no leo tanteraka dia tsy te-hahalala intsony ary mety ho mafy famaly mihitsy aza.

Mba tahaka ny ahoana ny fanenjehanareo ireny olona lazaina ho mpandala ny fombandrazana ireny rehefa manao famadihana izy ohatra? Ankoatra ilay hoe razana tsy hitahy, moa ve tsy ny  vola lany amin'ireny no tena anton-tsikera tahaka ireny hoe rehefa tsy manao an'iny izy dia ho lasanao ny vola saika hanaovana an'iny? Fa ampahafiry sa avo firy heny noho ny an'ireny ny anareo rehefa lazaina omena tapakila mitentina amin'analina na amin'anhetsiny ianao dia hoe tsy azo averina ny tapakila fa ny vola vidiny ihany no raisinay? Dia rehefa ilay fikambanana kely efa sahirana mafy iny no tsy maintsy mandoa ny tapakila dia "karazan'olona tahaka ny ahoana hatrany no mandeha" ho solotenan'iny fikambanana kely mampalahelo iny mihinana ny alahelon'olona sy ny fanafintohinan'ny olona? Nefa rehefa miseho ampahibemaso tahaka ireny masimasina kely mahafinaritra jerena ireny!

Miala tsiny aho raha manoratra hoe rafitra mpandroba ianareo? Tsy mijery afa-tsy izay idiran'ny vola ho any aminareo! Tsy manana afa-tsy andriamanitra tokana ianareo dia ilay ombilahikely volamena na ilay andriamanitra hita hatraiza hatraiza antsoina hoe Mamôna! Miantso anareo aho, miovà sy mibebaha fandrao hihatra aminareo izay mafimafy kokoa. Ahitsio ny rafitra mba ho ny rariny no hanjaka ary mba tsy ho ianareo intsony no iantefan'ity tenim-pahatezerana ity manao hoe : "13 Fa lozanareo [...] mpihatsaravelatsihy! Fa arindrinareo eo anoloan'ny olona ny fanjakan'ny lanitra; fa hianareo tsy miditra, ary izay (te-)hiditra dia tsy avelanareo miditra." Aza bahananareo ny varavaran'ny lanitra!

3.10.22

J'ai protegé l'église à ma manière [teny malagasy]

Ny mahafantatra ahy dia ilay olona mpandala ny teny malagasy ihany no ahafantarany ahy. Na dia misy vahiny aza eo akaiky eo amin'ny fivoriana dia iray amin'ireo mampivily ny resaka ho amin'ny fiteny malagasy aho matetika. Ny vitsy mahalala raha mbola hoe fantany ihany koa dia lasa mieritreritra sy miteny frantsay tsindraindray aho rehefa tena tezitra na tohina ao anatiko ao, mety hitranga amin'ny "feeling" hafa tena lalina ihany koa anefa izany. Ao anatiko ao izany satria nampianarina teny frantsay sy zatra namaky boky (roapolo taona mahery) tao amin'ny ex-CCAC izay IFM amin'izao fotoana izao aho nandritra ny fahatanorako (nanomboka 12 taona). Raha iniako tenenina amin'ny teny frantsay ny lohateny noho izany dia manambara avy hatrany ny tsapako sy ny toe-tenako amin'izao fotoana izao.

Sakana voalohany, raha misy ny olana dia tsy azo avoaka ampahibemaso izany, na amin'ny radio sy televiziona izany na amin'ny media sosialy. Manala tena ao amin'ny fiangonana (tsy milaza aho hoe iza ilay fiangonana eto) izay minia mandika izany fitsipika izany. Izaho kosa tsy afa-mihalangalana amin'ny zava-nitranga fa nandray ny andraikiko amin'izay tandrify ahy ary izany andraikitra noraisiko izany dia io voasoratra amin'ny lohateny io. Miala tsiny raha tsy afa-mihoatra noho izay ny lazaiko aloha.

Filazana faharoa, s'il y a une crise dans une église, surtout à Madagascar, ce n'est pas une  question de pedophilie ou d'adultère mais plutôt d'argent. Ici je ne dis pas qu'il y a une malversation. Non, loin de là, fa misy fahamailoana avy hatrany tao amin'ireo mpivavaka vao nahare ny vaovaom-piangonana. Vao nandeha ilay fehezanteny dia heno avy hatrany ny ngonongonona eran'ny fiangonana. Rehefa nisaina ihany koa ny rakitra taorian'ny fotoana dia nihena atsasany avy hatrany noho ny mahazatra... Mazava dia mazava izany hafatra tsy ankiteniteny izany, dia nandray ny andraikiko koa aho tamin'io fotoana io. Tsy holazaiko izany hoe inona izany andraikitra noraisiko izany, fa ny hany azoko lazaina dia namaly tamim-pihetsika amin'izay tokony ataoko aho indrindra tamin'ny fotoana nandrenesana ilay ngonongonona eran'ny Fiangonana.Raha misy manontany na manao petra-kevitra dia miala tsiny fa tsy hamaly mihitsy aho.

Te-hampahery ny iray fiangonana amiko aho nefa tsy afa-manoatra ary tsy hanaiky hampiditra fiaraha-mientana izay mety hitarika mankany amin'ny fiokoana. Je me connaîs comme agitateur mais je n'utiliserai pas ce talent. Ny hany azoko lazaina dia izao. Manakana eo amin'ny anjara toerako aho tsy hahatontosa ilay nanafintohina tao am-piangonana. Miala tsiny indrindra raha manao teny tsy loa-body fa fantatro tsara fa azon'izay mpamaky mahafantatra ny zava-misy io ary fantany avy hatrany hoe inona ilay nataoko.

[Fanamarihana: Tsy azo alefa Facebook azafady]


16.9.22

Opportunité = Hararaotra

Voambolana omena dika vaovao:


Roatra no tena ahafantarantsika ny vorivory fotsifotsy miforona ambonin'ny rano na ranon-javatra mangotraka na voahetsiketsika, hoy ny rakibolana rakipahalalàna navoakan'ny Akademia Malagasy tamin'ny taona 2005. Herotra kosa no filaza ny mena-dronono mitsikafona iny.


Mpanararaotra no filaza ny olona manaraka raotra na mangarona ny vilany rehefa mangotraka iny ny vary, izany hoe mangala-pihinana izy amin'io fotoana io. Amin'io fotoana io manko no tsy hita ny nakana vary tao am-bilany.


Hararaotra indray no lasa fototeny vaovao nomen'ny rakibolana nolazaiko tetsy ambony. Tokony ho efa ela ihany izy io no mipetraka satria efa fandrentsika ny teny hoe (H)araraoty! Milaza izany fa hararaotra no dikan'ny opportunité nitadiavantsika dika hatry ny ela. 


Koa dia hararaoty ary ny fampiasana ny voambolana opportunité ho hararaotra.


 

11.9.22

Fanatanjahantena miato-tena?

 Zavatra iray anisan'ny nanohina ahy tamin'ity herinandro ity ilay nanaovan'ny ekipan'i Aostralia vehivavy rugby ho fanomezana ho an'ny vehivavy Maki ny akanjony fanaovana fanazarantena satria tsy manana akanjo fisolo ny ekipam-pirenentsika nefa manao mondialy hono.

Olana mitarazoka hatry ny ela ny resaka fanatanjahantena eto Madagasikara. Voatery mianto-tena ny ankamaroan'ny mpilalao fa tsy afaka miantehitra amin'ny hafa loatra.

Fototr'olana voalohany ny resaka fidiram-bola amin'ireny fanatanjahatena ireny. Tsy mijery afa-tsy ny zavamisy eto an-toerana ka tsy afa-mahatakatra na dia ny sarandalana iraisampirenena iray akory aza vao miampita lafintany.

Ahoana moa izany? Inona no tiana hambara. Ny vidim-pidirana dia tsy mijery afa-tsy izay vita eto an-tanàna ihany. Matimatin'ny hoe mora fa izay no takatra. Dia tsy afa-mivelatra mihitsy avy eo.

Faharoa ny fitantanam-bola. Tsy mety amiko mihitsy izany hoe miditra ao an-kianja aho dia tsy manana tapakila fanaporofoana intsony ety an-tanako fa vitan'ny hoe tafiditra. Amiko porofon'ny fitantanam-bola tsy mazava izany.

Koa aza atao mahagaga raha mbola mitsipozipozy sy hitsipozipozy izany fanatanjahantena malagasy izany satria natao ho fialam-boly vetivety fa tsy eritreretina hampidiram-bola maharitra sy mahazaka tena.

24.8.22

Miala aina ny "Tia Tanindrazana"

Efa andro maromaro hivadika herinandro vitsivitsy izao no tsy hita teny amin'ny talantalana sy ny tanan'ny mpivarotra gazety ny gazety Tia Tanindrazana, Jejoo, Job, Vidy-Varotra izay ao anatin'ny vondron-gazety iray ihany. Mipetraka ambanivohitra ny tena ka tsy maharaka loatra ny zavamisy an-tanàna ka tsy lazain'ny ao amin'ny tambanjotra sosialy.


 
Samy manana ny mpividy azy avokoa ireo gazety efatra lazaiko ireo ka ny mahatonga ahy hanonona manokana ny Tia Tanindrazana dia satria io ihany amin'ireo efatra voalaza ireo no miresaka politika sy sosialy. Ankoatra ny hoe firesahana politika dia mitatitra kokoa ny fironana avy amin'ny antokon'ny fanoherana izy. Ireny zavatra resahantsika ao amin'ny tambajotra sosialy rehetra ireny dia tateriny ho an'ny mpamaky azy avokoa. Noho izany dia tsy vahiny amin'ireo zava-maharikoriko ara-politika mitranga eto amin'ny firenena ihany koa izy. Azo lazaina fa na dia tsy manana kaonty idirana amin'ny media sosialy aza ny mpamaky azy dia mba maharaka ihany ireny vaovao inian'ny hafa tsy soratana ireny.

Tamin'ity volana ity anefa, rehefa nitsidika ny raiko aho, dia nilaza izy fa efa ho herinandro izy izao no tsy nahazo gazety "Tia Tanindrazana" intsony. Misy mpanatitra manko izy isan'andro ary nilaza ny mpanatitra azy fa "tsy mivoaka intsony ny gazety". Nasaiko nitady an-toeran-kafa ny raiko fandrao sao dia tsy te-hanatitra ho azy intsony ilay mpivaro-gazety. Nandeha nitady tokoa izy ary tsy nahita mihitsy. Raha nanontany tamin'ireo mpivaro-gazety ary izy hoe fa maninona no tsy mahazo intsony dia nisy ny namaly fa noferan'ny fanjakana ny anjara taratasy ho an'ity gazety ity fa hoe tsy ampy intsony ny taratasy hanaovana gazety. Rehefa mandeha eny amin'ny mpivaro-gazety anefa isika dia ireo mivoaka avokoa ireo gazety mpanohana ny fitondrana rehetra, tsy mahalala izany krizin-taratasy izany.

Nanamarina amin'izay aho tao anatin'ny andro maromaro rehefa miakatra ao Sabotsy Namehana, nitsipalotra tamin'ireo mpivaro-gazety. Hitako amin'izay fa tsy ny gazety Tia Tanindrazana ihany no tsy hita fa ireo gazety iray vondrona aminy ihany koa dia ireo efa nolazaiko etsy ambony: Jejoo, Job, Vidy-Varotra. Fehiny, fehezina na sakanana mihitsy tsy hivoaka izay gazety mahasahy mitsikera mivantana ny fitondram-panjakana. 
 
Ary ny tena loza dia toa tsy misy miraharaha na tsy misy mpiresaka izany tsy fisian'ny gazety eny amin'ny mpivarotra izany. Ahatsiarovako indray ny tamin'ny taona 2009 izay tsy ahitana intsony eny amin'ny mpivaro-gazety ny "Le Quotidien" sy "Ny Vaovaontsika" fa ny mpamandrika sisa no anateran-gazety isan'andro any an-tranony mandra-pahatapitry ny famandrihana. Mety ho ity farany ity ve no mitranga amin'ny gazety "Tia Tanindrazana" sy ireo mpiray tampo aminy amin'izao fotoana satria mbola mamoaka vaovao anjotra ihany ry zareo sa na ny mpamandrika aza efa tsy mahazo intsony? Sa ve mivoaka ihany fa misy mandraoka? Mihamanakaiky anefa ny fifidianana!

27.6.22

Ny fankalazana ny fetin'ny fahaleovantena teto Isahafa - Fandresena - Fampirantiana - Fanakonana soratra


Fotoan-dehibe teo amin'ny vahoaka malagasy ny fetin'ny fahaleovantena na dia tsy mbola miraiki-tapisaka amin'ny maro aza ny fahasahiranana. Tsy ambakan'izany ny teto amin'ny misy anay eto amin'ny fokontanin'Isahafa kaominina Anosy Avaratra. 

Matetika fanombohana izany ny fanomezana solombodiakoho fanaon'ny fokontany ho an'ireo zoky ray aman-dreny eto amin'ny tanàna. 

 


Manaraka izany indray, avy amin'ny ezaky ny fokontany sy ny malala-tanana ihany ny fizarana sakafo masaka ho an'ny ankohonana rehetra eto amin'ny fokontany ka izay te-handray izany. 


 Tsy anavahana na iza na iza io fizarana sakafo io.


 

Somary nampiana tamin'ity fotoana ity ny fanaovana fampirantiana ny tantaran'ny tanàna sy ny toerana, indrindra ny amin'ny kianja sy ny vatolahy izay nisy nanosihosy sy nanimbazimba tamin'ny 18 mey 2022 lasa teo. 

 


Fafana fito no navoaka tamin'izany ary iriana indrindra ny isian'ny fanamarihana sy ny fanitsiana avy amin'ny mahay tantara sy manana fahalalàna na dia kely aza ny amin'izany. 


(Tsy aritra ifampizarana fotsiny no anoratako eto hoe nisy nanaisotra tao ity fafana fahafito ity ny alin'ny asabotsy 25 jona 2022 hifoha ny alahady 26 jona 2022)

Raisinay an-tanandroa ihany koa ny torohevitra sy ny fanatsarana ny amin'izany.


Rehefa vita ny fanazavana ny amin'ireo fafana fito dia nizorana ny nankeny amin'ny vavahady (atsimo) atsinanan'ny tanàna misy ny vatolahy ka... 

 


Nanaovana fanakonana ny anaran'ilay olona napetaka teo tsy nahazoana alalana na avy amin'ny fokontany na avy amin'ny kaominina sady tsy amin'ny taniny akory fa tanin'olon-kafa. 


 

Io olona tompon'ny tany ahitana ny vatolahy io anefa dia nanavaka tsara ilay toerana fa tsy nampiditra azy tao anaty tamboho tsy ho hitan'ny besinimaro.



 

Vita izany dia nitohy ny fanentanana sy ny varotra isan-karazany ary ny alim-pandihizana. 



Nampiavaka ihany koa sady somary nahabanga ihany ny tanàna ny fandresena nandrombahan'ny ekipan'Isahafa na ho an'ny sokajy lehilahy na ho an'ny sokajy vehivavy taranja Basket-ball ny amboaran'ny Ben'ny tanàna notontosaina teny Ambohitrinimanga.


 

Mba nisy fiavahany kely ihany koa ny fandefasana afomanga miisa 8 ny asabotsy ary miisa 8 ihany koa ny alahady. 



Dia toy izay sy toy izay ny ambangovangon'izany hoe fetim-pirenena aty ambanivohitra tsy lavitra ny renivohitra izany. 



 

Indro naseho anareo ny sarin'ny fafana sy ny hetsika fanakonana anarana nataon'ny teto amin'ny fokontany.


 

 

13.6.22

Ny fitanana an-tsoratry ny fivoriana 11 jona 2022 teto Isahafa

 Rehefa nivory tamin’ny 11 jona 2022 folakandro ny solontenam-pokonolona, natrehin’ny lehiben’ny fokontany, noho ny toe-javamisy, dia tsy inona fa ny fikitihana ny tsangambato izay nataon-dRahaririaka Martial, izany hoe ny fametrahana ny anaran’ny razambeny ao amin’io tsangambato io, tamin’ny 18 mey 2022, dia tsy manaiky ny fokonolona eto Isahafa satria :

•    Tsy nahazoany alalana na avy amin’ny fokontany Isahafa na avy amin’ny kaominina Anosy Avaratra izany.
•    Tena mandiso tanteraka ny tantara ny nanaovany izany


Ny tahirin-kevitra sy ny ara-tantara maromaro ampelatananay araka ny boky _nosoratan-dRandriamamonjy Frederic tamin’ny taona 2001,
_ny nosoratan’ny Mopera Callet tamin’ny taona 1878,
_ny tamin’ny taona 2011 izay lovantsofina avy amin’ireo zokiolona teto Isahafa mbola velona tamin’izany no noraketina ho boky
_sy ny sisa maro hafa,
 

Dia mandà marindrano ny fametrahana io anarana amin’ny tsangambato io izay heverinay fa fanimbazimbàna sy fanaovana tsinontsinona ny maha-Isahafa an’Isahafa sy ny tantarany. Manome fahalalàn-diso ireo taranaka aty aoriana ny tantara tena marina izay efa nifampitana hatramin’izay.


Noho izany dia takianay ny hamafana an’io soratra io sy ny hamerenan-kasina satria mahatsiaro voahitsakitsaka sy voazimbizamba ny tanàna.

22.5.22

Ny atao hoe Tantara (historíā)

Tsy maintsy miainga avy amin'ny teny niaviany aloha isika raha hamaritra ny atao hoe Tantara. Ny loharanon'ny teny dia ny teny grika fahiny hoe  ἱστορία-historíā izay midika ara-bakinteny hoe famotorana na fanadihadiana na famakafakana na/sy fahalalàna avy amin'ny famotopotorana. Fianarana sy fandraketana ny lasa. Tafiditra ao anatin'ny historíā ireo zava-nitranga teo aloha miaraka amin'ny tsiaro, tsikaritra, angona, fandaminana, fanolorana sy fandikàna ireny zava-nitranga ireny.

Ny ἱστορία-historíā dia avy amin'ny voambolana hoe ἵστωρ-hístōr izay midika hoe « fahendrena », « vavolombelona » na « mpitsara »

Raha ny teny malagasy indray no heverina, andrana avy amiko manokana, dia nindramina handikana ny ἱστορία-historíā ny voambolana hoe tantara (tantaro) izay nanana dika fahiny hoe vato vavolombelona (vatolahy sy fandriam-bato ao am-pasana), ny voalohany tsangambato naorina ho fahatsiarovana misy soratra fampitadidiana na tsia ary ny faharoa kosa manondro ny tsy maintsy hiafaran'ny olombelona rehetra sy/na fandriana tsy laitra ahisaka na hozongozonina, mafy orina iafaran'ny nofo rahatrizay.

Dika faharoa miaraka amin'izay ihany koa hoe ny tantara dia zavatra na toerana/sehatra iray na maromaro mariky ny fahefana sy ny hasina. Hany ka lasa mandeha ho azy ny hoe ny tompon'ny tantara no tompon'ny fahefana.

Izay vao miparitaka sy samy manana ny azy amin'izay amin'ny famaritana ny voambolana hoe 'Tantara'. Ny ao amin'ny www.malagasyword.org ohatra dia manazava ny tantara ho 1. Fahalalana ny zava-niseho tamin' ny andro lasa; 2. Filazana fitohitohizan-javatra, andraisan' olona anjara, tena nisy marina na noforomporonin' ny saina fotsiny.